ChatGPT – schyłek ludzkiej twórczości czy nowa era w światowej kulturze?

ChatGPT zarówno budzi wiele nadziei, jak i rodzi pewne niepokoje. Z drugiej strony, poprzez wykorzystywanie mechanizmów sztucznej inteligencji, które mają możliwość samodoskonalenia i tworzą bardzo profesjonalne teksty, może stanowić zagrożenie dla ludzkiej twórczości pisarskiej. ChatGPT ma dzisiaj zastosowanie na wielu płaszczyznach, w szczególności w branży dziennikarskiej. Można zadać pytanie, czy w niedalekiej przyszłości Moje Miasto będzie nadal tworzone przez ludzi, czy przez inteligentne algorytmy takie jak ChatGPT?

ChatGPT – sposób funkcjonowania programu

ChatGPT to program komputerowy stworzony przez OpenAI, który prowadzi konwersację z użytkownikiem za pomocą zautomatyzowanych odpowiedzi na powtarzalne pytania (chatbot). Ten program jest oparty na systemach neuronowych, który działa podobnie jak w przypadku ludzkiego organizmu. ChatGPT oparty jest na zasadzie tzw. głębokiego uczenia się. Algorytm przetwarza treści internetowe, w pewien sposób nieograniczone, oraz na ich podstawie może tworzyć nowe utwory. Jego działanie nie sprowadza się tylko do dostarczania i analizowania dostępnych treści. Przykładowo, na pytanie zadane ChatowiGPT, jak przywitałbyś się z czytelnikami Mojego Miasta, Chat odpowiedział: „Przywitanie się z czytelnikami «Moje Miasto» powinno być serdeczne i zapraszające do lektury artykułu. Oto przykładowe przywitanie, które może być odpowiednie: «Szanowni Czytelnicy Moje Miasto, Dziękujemy, że po raz kolejny zaglądacie na nasze strony, aby poznać najnowsze wiadomości i wydarzenia z naszej lokalnej społeczności. W kolejnych stronach znajdziecie wiele artykułów, które mam nadzieję, was zainteresują i zainspirują. Zapraszam Was do rozpoczęcia tej wspólnej podróży i lektury».” Po wprowadzeniu do konwersacji większych ilości informacji, ChatGPT jest w stanie udzielać bardziej dokładnych odpowiedzi na zadane pytania. Program jest w stanie przetwarzać nowe dane i sam siebie udoskonalać. Nie stanowi on jednak tzw. silnej/mocnej sztucznej inteligencji (strong AI), czyli takiej, która posiada cechy ludzkiego umysłu.

Zagrożenia dla twórczości i prawa autorskiego

Wykorzystywanie programów bazujących na sztucznej inteligencji może przyczynić się do powstania „nieludzkiej” twórczości, konkurencyjnej wobec działalności artystycznej człowieka. Wykorzystanie podobnych programów do ChatuGPT może stanowić zagrożenie dla przedmiotów praw wyłącznych chronionych m.in. przez prawo autorskie, jak i samych autorów. Programy bazujące na podobnych zasadach jak ChatGPT są wykorzystywane przy pisaniu tekstów przez autorów, przez co powstaje pytanie co do ich oryginalności. Ocena stopnia autorstwa takiego utworu, zależy od udziału takiego programu w procesie twórczym. Prawo autorskie chroni tylko indywidualne rezultaty pracy twórczej człowieka. Nie stoi to na przeszkodzie, aby twórcy tworzyli swoje dzieła przy pomocy komputera (jak na przykład dzieła pisarskie czy graficzne). Jednakże, ChatGPT to algorytm, który tworzy tekst samodzielnie poprzez jedno kliknięcie myszy. Nowe dzieło nie jest więc tylko rezultatem pracy człowieka, a oznaczenie przez twórcę tylko swojego autorstwa nie jest zgodne z prawdą. Z tego względu można spotkać się z tekstami, których autorzy obok swojego nazwiska podają ChatGPT jako „współautora”. Ma to jednak znaczenie bardziej „etyczne”, ponieważ rezultaty pracy twórczej niepochodzące od człowieka nie są chronione prawem autorskim (np. dzieła przyrody, utwory stworzone przez zwierzęta – popularne „selfie” zrobione przez makaka).

Prawo a utwory tworzone przez inteligentne algorytmy

Powstaje wiele pytań, na jakie musi sobie odpowiedzieć światowa nauka w kontekście sztucznej inteligencji i prawa autorskiego. Do niektórych z nich należy stwierdzenie, w jaki sposób traktować dzieła stworzone poprzez lub z wykorzystaniem mechanizmów sztucznej inteligencji. Amerykański Urząd Prawa Autorskiego (U.S. Copyright Office) wymaga przy rejestracji utworów chronionych prawem autorskim wyraźnego wskazania, jakie elementy twórcze należą do autora, a które do sztucznej inteligencji. Nie rozwiązuje to jednak w pełni problemu, ponieważ algorytm odpowiedzialny za tworzenie nowych dzieł wykorzystuje i przetwarza dzieła chronione prawami wyłącznymi (m.in. nieograniczoną ilość tekstów dostępnych w internecie, które stanowią przedmioty prawa autorskiego). Wykorzystywanie przez sztuczną inteligencję utworów praktycznie w sposób nielimitowany, bez zgody twórców, narusza ich dobre interesy i naraża na straty. W kontekście europejskim warto zastanowić się nad rozszerzeniem wyjątku prawa autorskiego dotyczącego text and data mining (Projekt dyrektywy TDM), na wykorzystanie utworów w sposób komercyjny (dotychczas ten wyjątek jest ograniczony tylko do korzystania z utworów w sposób niezarobkowy, co w znaczny sposób ogranicza jego funkcję). Ciekawą propozycją jest również wprowadzenie stałej, odpłatnej licencji na rzecz organizacji zbiorowego zarządzania, która będzie wypłacana dla twórców, których prace są wykorzystywane przez sztuczną inteligencję.

ChatGPT a przyszłość

Programy komputerowe stają się coraz bardziej inteligentne i pozwalają zastępować coraz więcej dziedzin życia. Jednakże, jak każdą inną rzecz, należy stosować je z umiarem, co w dużej mierze zależy od indywidualnych zachowań. W przeciwnym razie Stanisław Lem w „Dialogach” mógłby mieć rację twierdząc, że „na koniec ludzie skarleją do wymiaru bezmózgich sług żelaznych geniuszy i być może poczną oddawać im cześć boską…”.

MICHAŁ BARYCKI