Interdyscyplinarność źródłem innowacyjności

Innowacyjnosc

Pobudzanie nowych sektorów gospodarki poprzez prowadzenie odpowiedniej polityki stymulującej innowacje oraz rozwój technologii jest jednym z celów strategicznych większości współczesnych państw, niezależnie od szerokości geograficznej.

Szczególną rolę odgrywa tu umiejętne prowadzenie działań legislacyjnych, które powinny być poprzedzone analizą ekonomiczną rynku globalnego, a także rynków lokalnych – w celu jak najlepszego określenia aktualnych trendów rozwoju wybranych technologii i ewentualnego dostosowywania zmian prawnych. Kończąc rok 2022, warto zastanowić się, w jaki sposób badania naukowe z dziedziny prawa na dobrach niematerialnych powinny być ukierunkowane na jak efektywniejsze wspomaganie innowacyjności.

Rola instytucji naukowych a rozwój technologiczny

We wstępie opisującym rolę instytucji naukowych w kształtowaniu zasad prawnych regulujących działania stymulujące innowacje należy wskazać na Instytut Maxa Plancka dla Innowacji i Konkurencji w Monachium (Max-Planck-Institut für Innovation und Wettbewerb). Jest on jednym z wiodących podmiotów naukowych na świecie, który poprzez interdyscyplinarne badania naukowe oraz współpracę z podmiotami publicznymi i prywatnymi, prowadzi działalność doradczą i wspomaga rządy krajowe w tworzeniu zasad regulujących wybrane trendy technologicznie. Istotną kwestią w tym aspekcie jest stała współpraca departamentów prawnego i ekonomicznego, która umożliwia osiągnięcie najbardziej optymalnych wyników badań nakierowanych na realizację interesu ogólnego. Centralnym punktem zainteresowania Instytutu jest analiza procesów innowacji oraz opracowywanie ram, które w sposób odpowiedni stymulowałyby ich rozwój.

Inno

Szczególną rolę w tworzeniu zasad prawnych odgrywa interdyscyplinarność działań badawczych. Analiza aktualnych procesów technologicznych na dobrach niematerialnych z punktu widzenia tylko jednej z dziedzin prawa jest niewystarczająca. Z tego względu badania – aby przynosiły pożądane efekty – dokonywane są wielopłaszczyznowo, zarówno z perspektywy prawa autorskiego, patentowego, prawa danych, jak i konkurencji. Jednakże proponowane rozwiązania prawne Instytutu nie byłyby możliwe bez współdziałania z departamentem ekonomicznym, który jest w stanie nie tylko przeanalizować aktualny stan rynku, ale także wskazać prawdopodobne trendy technologiczne na przyszłość. Działania na rzecz innowacji nie mogą pomijać także ich głównego adresata, jakim jest przemysł. Z tego względu badania interdyscyplinarne powinny być pogłębione poprzez konsultacje z jak największą liczbą podmiotów uczestniczących w danym sektorze gospodarki. Złożoność działań koniecznych do stworzenia najbardziej optymalnych projektów legislacyjnych może narażać legislatorów na wpływy lobbingowe, nakierowane na realizację interesów partykularnych wybranych podmiotów na rynku.

Z tego względu jest bardzo istotne, aby propozycje legislacyjne były nakierowane na realizację dobra wspólnego, uwzględniając poszczególne grupy interesów. Ponadto powinny być one składane przez niezależne instytucje naukowe. Ten sposób prowadzenia badań jest realizowany przez Instytut Maxa Plancka dla Innowacji i Konkurencji w Monachium, który składa się z trzech departamentów badawczych, ekonomicznego oraz dwóch prawnych. Rezultaty projektów naukowych Instytutu są poprzedzone dokładną analizą ekonomiczną rynku i środowiska prawnego. Dodatkowo bardzo istotnym elementem badań jest przeprowadzanie szeregu konsultacji z podmiotami uczestniczącymi w danym rynku. Zebrany materiał badawczy jest bazą do stworzenia propozycji legislacyjnych nakierowanych na realizację interesu publicznego, który często jest zbieżny z interesem ogólnym, ponadpaństwowym.

Metodologia działań stymulujących technologię

Celem poniższego tekstu jest zaprezentowanie, w jaki sposób interdyscyplinarne badania naukowe bardziej efektywnie przyczyniają się do powstawania zasad stymulujących technologię. Po pierwsze, współpraca pomiędzy naukowcami z różnych dziedzin umożliwia pełne zrozumienie problemu, jego przyczyn i funkcjonowania. Po drugie, zastosowanie błędnych zasad stymulujących może wywołać przeciwny efekt, polegający na zaprzestaniu prowadzenia badań rozwojowych przez podmioty prywatne. Przykładem takiego stanu może być produkcja i rozwój silników hybrydowych w Niemczech. Statystyki i analiza ekonomiczna rynku wykazały, że główną motywacją konsumentów do kupna samochodów hybrydowych nie była chęć czynnego używania części elektrycznej sinika pojazdu, ale ulgi podatkowe wprowadzone przez rząd federalny. Wykorzystywanie paliw do silników tradycyjnych pozostało na stałym poziomie, co stało w sprzeczności z założeniami politycznymi. W rezultacie można zaobserwować trend, w którym kładzie się coraz większy nacisk na produkcję i rozwój samochodów w pełni elektrycznych. Przyczynia się to jednak do spowolnienia, a w pewnych warunkach nawet do zastopowania, rozwoju technologii hybrydowej. Ten przykład pokazuje, że błędnie umotywowane działania państwowe, nakierowane na rozwój technologii, mogą przynieść odwrotny skutek.

Dwutorowość i koherentność działań kluczem do sukcesu

Analiza prawna rynku innowacji bazuje w głównej mierze na badaniu dostępności do technologii chronionych prawami wyłącznymi (np. patentami). Badane są m.in. stosunki kontraktowe, ograniczenia praw wyłącznych czy zasady prawa konkurencji. Analiza ekonomiczna uzupełnia badania prawne poprzez wskazanie efektów rynkowych, jakie powodują regulacje prawne. W rezultacie obydwie analizy wzajemnie się uzupełniają, przez co mogą w pełni przyczyniać się do powstawania projektów naukowych mających na celu rozwój i pogłębianie innowacyjności.

barycki

Dr Michał Barycki

Adiunkt w Instytucie Nauk Prawnych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Absolwent Szkoły Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie oraz Max Planck Institut für Innovation und Wettbewerb w Monachium. Specjalizuje się w prawie własności intelektualnej, w szczególności europejskim prawie patentowym, prawie autorskim oraz prawie konkurencji. Autor licznych publikacji naukowych w czasopismach polskich oraz zagranicznych.