Ryksa śląska

Ewolucja arabskich cyfr

Badenberg
Agnieszka Babenberg (matka Ryksy śląskiej), fragment Drzewa genealogicznego Babenbergów, ok. 1490, domena publiczna

Dla wielu władców zwiększanie prestiżu i terytorium stanowiło główny cel polityczny. Osiągali go poprzez wojny i korzystne mariaże. Dzięki odpowiedniemu gospodarczo i politycznie małżeństwu bardzo wiele można było zdobyć, a udane związki stawały się najlepszymi traktatami pokojowymi.

Koligacje piastowskie

Rody piastowskie wchodziły najczęściej w mariaże z rodzinami władców sąsiednich państewek, jednak zdarzały się także związki ze znacznymi dynastiami np. Wittelsbachów z Bawarii czy Hohenzollernów z Frankonii. We wczesnym średniowieczu polska księżniczka z rodu Piastów zasiadła nawet na tronie hiszpańskim. Stało się to dzięki Alfonsowi VII, królowi Galicji, Kastylii i Leonu, koronowanemu cesarzowi całej Hiszpanii (Imperator totius Hispaniae), zwanemu też obrońcą muzułmanów, którzy stanowili dużą część jego poddanych. To on, owdowiawszy, wybrał sobie na kolejną żonę wnuczkę księcia Bolesława Krzywoustego – Ryksę Śląską.

Piastówna, przez Hiszpanów nazywana Richeza de Polonia albo Rica de Polonia, dzieciństwo spędziła we Wrocławiu i Krakowie. W 1146 r. wraz z rodzicami i rodzeństwem musiała udać się na wygnanie do Saksonii, gdyż jej ojciec, książę zwierzchni Polski Władysław II, przegrał walkę o władzę ze swoimi przyrodnimi braćmi.

Ryksa, która była spokrewniona przez matkę z cesarzami Rzeszy, nie mogla poślubić zwykłego rycerza. Gdyby więc nie znalazł się odpowiedni narzeczony, zostałaby odesłana do klasztoru. Niestety, jako córka wygnanego księcia nie była najlepszą partią. Na jej szczęście jednak najpotężniejszy wówczas władca na Półwyspie Iberyjskim poprzez swoich posłów szukał na dworze niemieckim sojuszników w walce z Maurami. I tak w 1152 roku cesarz Alfons VII Kastylijski poślubił przeszło 30 lat młodszą, nastoletnią Ryksę. Jak można przeczytać w jej biografii napisanej przez francuskiego ks. Pierre’a Davida, przedwojennego profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego, panna młoda dostała od swojego krewnego – cesarza Fryderyka I Barbarossy – „cudowny” posag, ale nie tylko on okazał się dla cesarza istotny. Jeżeli wierzyć dokumentom, Alfons przywiązał się do młodej żony i niechętnie się z nią rozstawał, więc towarzyszyła mu ona zazwyczaj w jego podróżach po królestwie.

Toledo
Historyczny, rzymski most łukowy rozpięty nad rzeką Tag (Tajo), znajdujący się u podnóża zamku San Servando.

Hiszpania w średniowieczu

Stolicą państwa Alfonsa VII było Toledo, odebrane Maurom przez jego dziadka.

Mimo że tytułował się on cesarzem całej Hiszpanii, tak naprawdę tylko północna część Półwyspu Iberyjskiego należała do niego, gdyż południe okupowali muzułmanie. Między chrześcijanami i muzułmanami ciągle dochodziło do starć, choć nie prowadzono działań w ramach jednolitego frontu. W wielu przypadkach władcy chrześcijańscy nie tylko prowadzili wojny między sobą, ale też sprzymierzali się z muzułmanami przeciwko sobie. Ci z kolei zawierali coraz to nowe sojusze, mariaże albo po prostu knuli intrygi. Hiszpańskim bohaterem tamtych czasów został El Cid, który przeszedł do historii jako wyzwoliciel Walencji. Aż trudno uwierzyć, że w całym tym zamieszaniu funkcjonowała dyplomacja chrześcijańskomuzułmańska oraz prowadzono wymianę w zakresie handlu i kultury. Jednak obraz tolerancyjnego wielokulturowego Półwyspu Iberyjskiego, jaki sugerują nam obecnie media, jest romantycznym wymysłem XIX wieku, a nie rezultatem historycznych badań. W 1066 roku doszło np. do masakry w Granadzie, w której muzułmanie zamordowali większość żydowskiej ludności miasta (ok. 4 tys.). Ten krwawy czyn uznaje się za pierwszy pogrom na ziemi europejskiej. Poza tym na niemuzułmanów czekały represje w postaci niebotycznego opodatkowania i konfiskaty dóbr. Dziesiątki tysięcy chrześcijan wywieziono też do Afryki Północnej, gdzie zostali sprzedani w niewolę. Inni uciekli na północ z powodu publicznych egzekucji i ukrzyżowań, które im groziły za zachowania niezgodne z prawem szariatu lub ugięli się i przyjęli islam. Jednak nawet konwertyci dopiero w trzecim pokoleniu uznawani byli za pełnoprawnych obywateli.

Cyfry
Ewolucja arabskich cyfr

Mitem jest również twierdzenie, że posługujemy się obecnie „arabskimi” cyframi. System dziesiętny pochodzi z Indii, a cyfry obecnie używane wprowadzili w średniowieczu mnisi z Katalonii.

Ryksa i Sancha

Wracając do historii naszej cesarzowej – urodziła ona swemu cesarskiemu małżonkowi dwoje dzieci, z których córka Sancha dożyła wieku dorosłego i została królową Aragonii. Małżeństwo Ryksy trwało zaledwie 5 lat, ponieważ Alfons VII zmarł podczas nieudanej kampanii przeciwko pochodzącym z dzisiejszego Maroka Almohadom, którzy zaczęli najeżdżać jego terytoria. Podkreślić należy, że cesarz ten był niewątpliwie jednym z budowniczych zjednoczonej Hiszpanii i dzierżył władzę nie tylko nad książętami hiszpańskimi, ale również nad saraceńskimi emirami.

Jego synowie z pierwszego małżeństwa nie darzyli macochy przyjaźnią, dlatego w 1159 r. wdowa po Alfonsie VII przeniosła się na zaprzyjaźniony dwór do Barcelony. I choć cesarz Fryderyk I Barbarossa (Rudobrody) nie umiał ani czytać, ani pisać, to znany był z dyplomatycznych umiejętności i strategicznej dalekowzroczności. Dlatego ponownie wydał Piastównę za mąż, tym razem za hrabiego Prowansji Rajmunda Berengara II – jemu przysparzając prestiżu, sobie zaś cennego sojusznika we Francji. Ryksa towarzyszyła również drugiemu mężowi w podróżach „służbowych” m.in. do Turynu, gdzie spotkała swojego ojca i brata Bolesława. Sprawowała też przywilej sądowy na ziemiach, które dostała w posagu. Niestety, pięć lat po ślubie Rajmund również zginął, trafiony strzałą w trakcie oblężenia Nicei, zostawiając żonie jedyną córkę – Dulcię. Ryksę jeszcze dwa razy wydano za mąż, jednak z wiekiem i kolejnymi małżeństwami jej status stopniowo się pogarszał. Wnuczka Bolesława Krzywoustego zmarła prawdopodobnie w 1186 r.

Jednak historia potomkiń Piastów na europejskich tronach ze śmiercią Ryksy wcale się nie skończyła. Jej córka – Sancha Kastylijska – podobnie jak matka była fundatorką klasztorów, w tym bardzo znanego w Sigena. A wnuczka Ryksy – Konstancja – poślubiła w ufundowanym przez Sanchę klasztorze cesarza Fryderyka II Hohenstaufa – wielkiego mecenasa nauki i sztuki, który wprowadził koncepcję zera do europejskiej arytmetyki

Jolanta Helena Stranzenbach