Pamięć, która łączy pokolenia.
Konsul Generalny RP oddał hołd polskim ofiarom w Bawarii. Polska tradycja upamiętniania zmarłych w związku z uroczystością Wszystkich Świętych – oddanie hołdu zmarłym oraz pamięć o ofiarach narodowego socjalizmu.
W czwartek, 29 października 2026 roku, w ramach polskiej tradycji związanej z uroczystością Wszystkich Świętych, Konsul Generalny Rzeczypospolitej Polskiej Rafał Wolski wraz z Andrzejem Białasem, lokalnym opiekunem polskich miejsc pamięci na terenie Bawarii, odwiedził liczne miejsca pamięci i pochówku ofiar II wojny światowej.
Podczas wizyt składano wieńce i oddawano hołd osobom, które straciły życie w wyniku niemieckiego terroru nazistowskiego, pracy przymusowej oraz zbrodni popełnionych podczas II wojny światowej. Szczególną uwagę poświęcono polskim ofiarom, w tym więźniom podobozów koncentracyjnych, robotnikom przymusowym oraz dzieciom, które zmarły w tragicznych warunkach nazistowskich placówek, gdzie celowo i systematycznie pozbawiano je wyżywienia oraz podstawowej opieki, doprowadzając do ich śmierci.
W niektórych miejscach pamięci obecni byli również przedstawiciele lokalnych władz samorządowych, a także osoby, które zainicjowały powstanie pomników i miejsc upamiętnienia oraz od wielu lat aktywnie angażują się w pielęgnowanie pamięci o ofiarach.
Szczególnie uroczysty charakter miała wizyta w miejscowości Kastl, gdzie Konsul Generalny Rafał Wolski został zaproszony do dokonania wpisu do Złotej Księgi Gminy. Był to wyjątkowy gest uznania i szacunku dla jego obecności oraz zaangażowania w pielęgnowanie pamięci historycznej.
Odwiedziny były wyrazem pamięci, szacunku i odpowiedzialności za zachowanie historycznej prawdy. Stanowiły również ważny gest solidarności z ofiarami i ich rodzinami.
Pamiętamy o tych, którzy nie mieli szansy na przyszłość w:
1. Grafengars – Miejsce pamięci więźniów podobozu koncentracyjnego
W październiku 1944 roku w miejscowości Grafengars utworzono podobóz niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Dachau. Składał się on z 34 baraków więźniarskich, otoczonych podwójnym ogrodzeniem z drutu kolczastego i strzeżonych przez dwie wieże wartownicze.
W obozie przebywało około 350 więźniów płci męskiej, w większości pochodzenia żydowskiego. Zmuszano ich do pracy przy budowie torów kolejowych. Bicie więźniów pałkami, cienkimi rózgami, a nawet kablami było na porządku dziennym.
Jednego z polskich więźniów, za drobne nieposłuszeństwo, brutalnie pobito, a następnie zamknięto na całą noc w bunkrze, gdzie przy ujemnej temperaturze polewano go wodą. Przez całą noc słychać było jego krzyki z bólu. Kiedy rano otwarto bunkier, więzień żył już tylko przez kilka chwil.
Innego Polaka, schwytanego podczas próby ucieczki, osadzono w więzieniu w miejscowości Hag. Wiedząc, jaki los go czeka, popełnił tam samobójstwo.
Na wzgórzu położonym na południe od miejscowości Mittergars znajdował się masowy grób, w którym pochowano początkowo co najmniej 42 zamordowanych więźniów tego podobozu. Spoczęły tam również szczątki kolejnych 21 ofiar.
W 1956 roku szczątki wszystkich pochowanych ekshumowano i przeniesiono na Cmentarz Honorowy Ofiar Obozu Koncentracyjnego w Dachau.
2. Mühldorfer Hart – 27 kwietnia 2018 roku otwarto tu oficjalne miejsce upamiętnienia ofiar podobozu KL Dachau
W latach 1944–1945 w rejonie Mühldorfer Hart utworzono kompleks podobozów niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego KL Dachau. Więźniowie byli zmuszani do budowy ogromnego, częściowo podziemnego bunkra, w którym planowano uruchomić produkcję części do wojskowych samolotów odrzutowych.
Do obozów wchodzących w skład tego kompleksu skierowano ponad 8 000 więźniów, w tym 691 Polaków. Ponad 4 000 z nich nie przeżyło nieludzkich warunków pracy i życia.
Po wojnie w masowym grobie odnaleziono szczątki ponad 2 200 zamordowanych osób. Do dziś miejsce dawnego grobu można rozpoznać przede wszystkim po charakterystycznych zagłębieniach terenu.
3. Pürten – Grób dzieci niemowląt
W 1943 roku na terenie zakładu produkującego materiały wybuchowe i proch strzelniczy – Deutsche Sprengchemie GmbH (DSC), Werk Kraiburg – utworzono oddział położniczy, mieszczący się w nieogrzewanym drewnianym baraku na terenie obozu dla kobiet. Zakład znajdował się w okolicach Pürten, na terenie dzisiejszego miasta Waldkraiburg w Bawarii.
W baraku tym urodziło się 52 dzieci, z których 29 zmarło wkrótce po narodzinach. Większość z nich stanowiły dzieci polskich robotnic przymusowych. Zmarłe dzieci zostały pochowane na miejscowym cmentarzu.
W 2023 roku przy fasadzie kościoła ustawiono kuty żelazny krzyż, symbolicznie upamiętniający ofiary. Nie znajduje się on jednak w rzeczywistym miejscu pochówku, ponieważ jego dokładna lokalizacja nie jest znana.
4. Kastl – Grób Dzieci -niemowląt
28 grudnia 2025 roku, odbyło się uroczyste odsłonięcie nowej tablicy pamiątkowej. Upamiętnia ona co najmniej ośmioro dzieci, które znalazły tam swoje ostatnie miejsce spoczynku.
W ramach systemu pracy przymusowej stworzonego przez hitlerowskie Niemcy na terenie obozu przy zakładach chemicznych ANORGANA utworzono specjalny barak położniczo- opiekuńczy, przeznaczony dla robotnic przymusowych i ich nowo narodzonych dzieci. Kobiety deportowane z Europy Wschodniej, przede wszystkim Polki, musiały rodzić tam swoje dzieci. Bezpośrednio po porodzie zmuszano je do powrotu do pracy, pozostawiając niemowlęta w baraku.
Placówka była urządzona w skrajnie prymitywnych warunkach. W baraku przeprowadzano również aborcje. Ich dokładna liczba pozostaje do dziś nieznana.
5. Burgkirchen an der Alz – Masowy grób dzieci-niemowląt
Przy północnej ścianie kościoła św. Jana (St. Johann) znajduje się zbiorowa mogiła niemowląt robotnic przymusowych, które zmarły w latach 1944–1945 w nazistowskiej Ausländerkinder- Pflegestätte w Burgkirchen. Wśród 160 zmarłych dzieci było 74 dzieci polskich i 48 ukraińskich, a także dzieci innych narodowości.
Kobiety deportowane do Niemiec na roboty przymusowe musiały pozostawiać nowo narodzone dzieci w specjalnej placówce, a same wracać do pracy. Niemowlęta przebywały w nieogrzewanych barakach, w skrajnie złych warunkach higienicznych, bez odpowiedniej opieki i wyżywienia. Wiele z nich przeżyło zaledwie kilka dni lub tygodni.
6. Reit, Burgkirchen – Miejsce pamięci Szajka Korngolda z Krakowa
Miejsce to upamiętnia Szajka Korngolda, młodego polskiego Żyda urodzonego 5 lipca 1925 roku w Krakowie, który w wieku zaledwie 19 lat padł ofiarą nazistowskiego terroru.
Pod koniec kwietnia 1945 roku, podczas ewakuacji obozów przed zbliżającymi się wojskami alianckimi, Szajek został zmuszony do udziału w marszu śmierci. W nocy z 30 kwietnia na 1 maja, w pobliżu gospodarstwa Reit koło Burgkirchen an der Alz, wycieńczony więzień upadł przy drodze. Został zastrzelony przez esesmana. Jego ciało współwięźniowie musieli pochować w pobliskim lesie. Początkowo został zarejestrowany jako nieznana ofiara, oznaczona jedynie numerem obozowym P82328. Jego tożsamość ustalono dopiero w 1951 roku. W 1958 roku szczątki przeniesiono na Cmentarz Honorowy w Flossenbürgu, gdzie spoczywają do dziś.
W 80. rocznicę jego śmierci, w 2025 roku, dzięki zaangażowaniu lokalnego historyka, młodzieży szkolnej i ochotniczej straży pożarnej utworzono w pobliżu miejsca zbrodni punkt pamięci z tablicą pamiątkową. Uczniowie przeszli również ostatnie osiem kilometrów trasy marszu śmierci, którą pokonał Szajek.
To miejsce przypomina o losie konkretnego człowieka, któremu po latach przywrócono imię, tożsamość i godność. Jest również symbolem pamięci o tysiącach bezimiennych ofiar marszów śmierci, które w ostatnich tygodniach wojny przemierzały Bawarię.
7. Klasztor Raitenhaslach w Burghausen – miejsce pochówku Jadwigi Jagiellonki
Jadwiga Jagiellonka (1457–1502) była córką króla Polski Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Habsburżanki. Jej ślub z księciem Bawarii Jerzym Bogatym (Georg der Reiche), zawarty w 1475 roku w Landshut, przeszedł do historii jako słynne Wesele Landshuckie (Landshuter Hochzeit) – jedna z najwspanialszych uroczystości dworskich późnego średniowiecza.
Po ślubie Jadwiga zamieszkała na zamku w Burghausen, gdzie spędziła ostatnie 27 lat swojego życia. Jako księżna bawarska prowadziła życie dworskie, a jednocześnie była znana ze swojej pobożności i działalności charytatywnej.
Jadwiga zmarła 18 lutego 1502 roku w Burghausen i została pochowana w kościele klasztoru cystersów w Raitenhaslach. Jej pierwotny nagrobek nie zachował się, a miejsce pochówku upamiętnia dziś pamiątkowa inskrypcja w posadzce kościoła.
Miejsce to stanowi ważny ślad historycznych związków Polski z Bawarią. Od wielu lat tradycję odwiedzania miejsca pochówku Jadwigi Jagiellonki, składania kwiatów i oddawania hołdu polskiej królewnie pielęgnuje Konsulat Generalny RP w Monachium.
8. Burghausen – Grób i miejsce pamięci więźniów obozu koncentracyjnego przy Pulverturm
Przy Pulverturm w Burghausen znajduje się miejsce pamięci poświęcone ofiarom nazistowskiego systemu obozów koncentracyjnych.
Na cmentarzu przy Pulverturm pochowano 253 więźniów podobozu KL Dachau, których ciała po wyzwoleniu odnaleziono w rejonie miejscowości Mettenheim. Więźniowie ci zmarli wskutek brutalnego traktowania, głodu, wycieńczenia z przymusowej pracy i chorób. Wśród ofiar znajdowali się przede wszystkim Żydzi pochodzący z Węgier, Polski i innych narodów.
Miejsce pamięci zostało utworzone w 1945 roku, a 28 lipca tego samego roku odbył się tu uroczysty pochówek ofiar. Na terenie cmentarza znajdują się symboliczne nagrobki z gwiazdami Dawida i krzyżami oraz pomnik upamiętniający zamordowanych więźniów.
Jest to ważne miejsce pamięci o ofiarach nazistowskiego terroru i pracy przymusowej, przypominające o obowiązku zachowania pamięci o ich cierpieniu i śmierci.
